ארגומנט גיליון 7- דרכי התנגדות - حجة العدد 7 من بولموس

June 9, 2019
גיליון 7

מונחה"התנגדות" כפי שפרויד המשיג אותו במסורת האנליטית, מצביע על הכוח שפועל בתוך הנפש כנגד עלייתם של החומרים של הלא מודע והפיכתם למודעים. מתוך זיהוי אותו כוח הקיש פרויד את קיומו של תהליך ההדחקה. עם לקיחת ההתנגדות ותהליך ההדחקה בחשבון, סלל פרויד את דרכה האתית הייחודית של הפרקטיקה האנליטית בניהול ובהכוונת הריפוי.

למונח"התנגדות" במישור החברתי והפוליטי קונוטציות והגדרות אחרות ושונות; הן מתייחסות בעיקר לזכותם של קבוצות, עמים ויחידים להגיב לאירועים או נסיבות שנכפות עליהם או נתקלים בהם.

מתעוררת  שאלה: האם ניתן לקרוא את ההתנגדות במישור החברתי והפוליטי מנקודת מבט פסיכואנליטית? ואם כן, איזה ערך או מעמד נייחס לה?

בערב שיח, שיזמו מערכת ״פולמוס בישראל-ZADIG״וה-GIEP (החברה הישראלית לפסיכואנליזה באסכולה הלאקאניאנית החדשה) ב-2/2/19 תחת הכותרת "החיים לאחר חוק הלאום", הועלה מושג ההתנגדות לדיון על-ידי הדוברים בהתייחס לאופן שראוי באמצעותו לענות ולהגיב לאותו חוק שדוחף ומקדם מגמות של בדלנות והתקפה על הקשרים ואפשרויות החיבור בין הקהילות הערבית והיהודית בתוך החברה הישראלית. האתיקה של הפסיכואנליזה פועלת בכיוון של בידוד הייחודי של הסובייקט והקניית מעמד סגולי לאותו ייחוד. בהמשך לכך, בהקשר של חברה מגוונת ושלריבוי, הפסיכואנליזה אינה יכולה לתמוך במגמות הסגרגטיביות ולהיות בצידן, אלא בצד של הגנה על החיבורים בין השונים, תוך כיבוד הייחוד.

מכאן,ניתן לייחס להתנגדות במישור החברתי, מעמד של אקט, שיכול לפעול בנסיבות מסוימות בכיוון של האתיקה האנליטית ושל דאגתה לשמור על הייחוד הסובייקטיבי כנגד מגמות הבידול ומחיקת הייחוד. אולם, אין גורל זה הכרחי לאותו אקט או לפוזיציה של ההתנגדות. גורל ושל אקט ההתנגדות ייקבע על פי הלוגיקה והעמדה האתית שתכוון אותו, בסופו של דבר. אין מן הנמנע אם כך, שגורלו של אקט זה אפילו יעמוד בסתירה, בנסיבות מסוימות, לאתיקה האנליטית.

עם דברים אלו, אנו פותחים את הגיליון הבא של ״פולמוס״ לתרומות ולחיבורים סביב הנושא "דרכי התנגדות".

 يُشير مصطلح "المقاومة" فيعُرف التحليل النفسي وبناءً على ما صاغه فرويد، إلى تلك القوة النفسية التي تعمل على منع ظهور المواد اللاوعية الى حيز الادراك ولأن تغدو وتصير واعية. من خلالتشخيص ومشاهدة تلك القوة لدى مُتَحلّليه استخلص فرويد وجودَ سيرورة الكبت. مع أخذالمقاومة وسيرورة الكبت بالحسبان، شقّ فرويد طريقَ الممارسة التحليلية ومنهجيّتَها الأخلاقية الخاصة في توجيه وادارة مسار العلاج.

لمصطلح"المقاومة" اجتماعيا وسياسيا دلالات وتعريفات اخرى ومختلفة، تتطرق بالأساس الى حق المجموعات والشعوب والافراد في الرد على أحداث أو ظروف تعترضهم أوتُفرض عليهم.

يعترض طريقَنا سؤالٌ: هل بمقدورنا قراءة "المقاومة"في الحيّز الاجتماعي والسياسي، من وجهة نظر تحليلية؟ واذا افترضنا أن الأمر ممكنٌ، فما هي القيمة أو الموقع الذي من الممكن نسبهما اليها؟        

في الأمسية الحوارية التي أقامها طاقم تحرير مجلة "بولموس في إسرائيل – ZADIG" والـ GIEP (المجموعة الإسرائيلية للتحليل النفسي في المدرسة اللاكانية الجديدة) في 2/2/19بعنوان "الحياة ما بعد قانون القوميّة"، طرح على بساط البحث من قبل المتحدثين مصطلح المقاومة، وذلك في سياق الحديث عن الشكل الذي من المناسب معه او من خلاله الرد والاجابة على ذلك القانون، الذي يدفع ويعزّز توجهات الانعزال ومهاجمة الروابط وامكانيات التواصل ما بين الجمهورين العربي واليهودي داخل المجتمع الاسرائيلي. ان أخلاقية التحليل النفسي تعمل باتجاه استخلاص الخاص والمميّز لكل ذات وإسداء موقع نفيس لذلك الخاص. عطفا على ذلك، وفي سياق مجتمع تعدّدي ومتنوّع، لا يمكن للتحليل النفسي أنيُناصر ويدعم التوجهات الانعزالية فيه، بل على العكس من ذلك. من شأن التحليل في مجتمع كهذا الدفاع عن الروابط، واحترام الخاص والمختلف.      

بناء عليه، بمقدورنا أن ننسب للمقاومة على الصعيد الاجتماعي، موقع فِعْلٍ، يكون منحاه أحيانا متناغما مع الأخلاقيّة التحليليّة وحرصها في المحافظة على الخاص الذاتي، وبالنتيجة مناهضٌ لنزعات الاقصاءوطَمْر التمايز والاختلاف. الا أن هذا الأمر لا يمكن أن يكون قدرا محتوما لفعل المقاومة أو لوضعية المقاومة في جميع الأحوال. ان مصير فعل المقاومة يتحدّد وفقا للمرجعيّة الأخلاقية التي توجّههُ، في نهاية الأمر. وعليه فليس من المستحيل أحيانا وفي حالات معينة، أن يتعارض هذا الفعل مع الأخلاقيّة التحليليّة.

مع هذه الملاحظات، نفتتح العدد القادم من مجلة "بولموس" بعنوان "دروب مقاومة" لمساهماتكم ومقالاتكم.  

כתבים נוספים מאותו גיליון

צור קשר

Thank you! Your submission has been received!

Oops! Something went wrong while submitting the form